Blog

Edukacja domowa a edukacja zdalna

Mar 20, 2021

Edukacja zdalna stała się z dnia na dzień rzeczywistością w polskich szkołach. Niestety jest często mylona z edukacją domową (w skrócie: ed), co możemy obserwować nawet w debacie publicznej. Tymczasem są to dwa zupełnie różne sposoby spełniania przez dzieci obowiązku szkolnego.

Na początek zestawmy podstawowe zagadnienia, aby od razu zauważyć różnice:

Od ogółu…

Edukacja zdalna, w takiej formie jak obecnie wygląda to w Polsce, to próba kontynuacji nauki stacjonarnej w warunkach, kiedy mamy ograniczone możliwości spotykania się w grupach. W rezultacie dzieci zamiast w szkole przed tablicą siedzą w domu przed monitorem komputera. Łączą się z nauczycielem i swoją klasą za pośrednictwem komunikatora video i uczestniczą w normalnej (na miarę możliwości), szkolnej lekcji. Nadal odrabiają zadania domowe, mają sprawdziany i dostają oceny cząstkowe. Lekcje nadal są obowiązkowe i sprawdzana jest obecność. Odpowiedzialność za realizację podstawy programowej spoczywa na nauczycielu. Tyle w teorii. W praktyce wielu rodziców obserwuje negatywny wpływ tej formy edukacji na ich dzieci, nauczyciele z kolei z dnia na dzień zostali postawieni w zupełnie nowej sytuacji, do której zupełnie nie byli przygotowani. Niewiele wiadomo, co dzieje się w tym czasie z dziećmi, które nie mają dostępu do Internetu i jest to niestety jeden z głównych zarzutów przeciwko edukacji domowej, choć nie ma z nią nic wspólnego.

Edukacja domowa to spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą. To nie oznacza, że koniecznie w domu, choć oczywiście jest on naturalnym miejscem przebywania dzieci. W ed nie ma sztywnych ram, 45 minutowych lekcji, przerw, dzwonków, sprawdzianów, planów lekcji i ocen cząstkowych. Niektóre rodziny korzystają z internetowych platform edukacyjnych lub korepetycji (także online), ale jest to indywidualna decyzja. Każda rodzina może prowadzić ed jak chce, jedynym warunkiem jest przystąpienie przez dziecko do rocznego egzaminu klasyfikacyjnego, w formie pisemnej i ustnej, z każdego z obowiązkowych przedmiotów. W klasach 1-3 zdaje się trzy egzaminy, w starszych od sześciu do trzynastu, w liceum kilkanaście. Oznacza to każdorazowo spotkanie z nauczycielami. Często przed egzaminami odbywają się konsultacje w sprawie szczegółów egzaminów. Decyzję o edukacji domowej wydaje dyrektor szkoły po rozmowie z rodzicami i uczniem i spełnieniu przez nich wymogów formalnych. Rodzina jest więc w stałym kontakcie ze szkołą. W przypadku nie zdania przez ucznia egzaminu klasyfikacyjnego, decyzja o spełnianiu obowiązku szkolnego poza szkołą zostaje cofnięta i dziecko wraca do nauki stacjonarnej.

…do szczegółu

Kwestie formalne

W Polsce nie ma możliwości unschoolingu, więc każde dziecko w wieku szkolnym musi być zapisane do wybranej szkoły. Widnieje na liście uczniów, otrzymuje legitymację, może także korzystać z pomocy naukowych i biblioteki szkolnej. Dotyczy to także dzieci w edukacji domowej. Dziecko otrzymuje świadectwo ukończenia klasy wraz z informacją o promocji (lub jej braku) do następnej, w tej kwestii również nie ma różnicy między uczniami szkolnymi a edukowanymi poza szkołą. Jedyną różnicą jest ilość przedmiotów na świadectwie, ponieważ w ed nie zdaje się egzaminów np. z muzyki, plastyki czy wf.

Obowiązek realizacji podstawy programowej i odpowiedzialność za realizację podstawy programowej

Zarówno dzieci w edukacji zdalnej jak i domowej muszą zrealizować podstawę programową z każdego obowiązkowego przedmiotu (nieobowiązkowe w ed to np.: muzyka, plastyka, wf, technika). Odpowiedzialność za realizację podstawy w przypadku nauki zdalnej spoczywa na nauczycielach, w edukacji domowej – na rodzicach.

I tutaj pojawia się jedno z często zadawanych pytań: czy trzeba mieć kwalifikacje, aby uczyć swoje dzieci w domu? Odpowiedź brzmi: nie trzeba. Aby pomóc dziecku w nauce wystarczą podręczniki i umiejętność czytania ze zrozumieniem. Oczywiście z podręczników korzystać nie trzeba, wiedzę można czerpać z innych źródeł.

Sposób realizacji podstawy programowej

W edukacji zdalnej odbywa się przez uczestniczenie w odgórnie określonej minimalnej ilości lekcji z danego przedmiotu w danym tygodniu. Sposób zależy od nauczyciela, najczęściej jest to podanie wiedzy, przećwiczenie i sprawdzenie.

W edukacji domowej jest pełna dowolność. Podstawę można realizować na wiele sposobów, ograniczeniem jest tu kreatywność i możliwości rodziców, którzy mają także ten komfort, by poświęcić na konkretne zagadnienie tyle czasu, ile potrzebuje dziecko. Powszechne jest także realizowanie minimum z przedmiotów nie lubianych, na rzecz rozwijania wiedzy w kierunkach zainteresowań.

Sposób organizacji nauki

Edukacja zdalna często wymusza zmianę czasu trwania lekcji czy ogólnego rozkładu zajęć, niemniej są to zmiany kosmetyczne. Nadal mamy do czynienia z planem lekcji, kalendarzem roku szkolnego i zadaniami domowymi.

W edukacji domowej nie ma narzuconego planu lekcji. Organizacja nauki zależy od rodziców i dziecka. Zdarza się, że dzieci zaliczają wszystkie egzaminy już w marcu czy kwietniu i cieszą się dłuższymi wakacjami lub mają więcej czasu na naukę tego, czego chcą. Dzieci mogą uczyć się „blokami”, czyli na przykład przez jakiś czas intensywnie zgłębiają wyłącznie biologię, a następnie zdają egzamin. Daje to możliwość pełnego wejścia w dany przedmiot, braku rozpraszania innymi tematami i możliwość ogarnięcia przedmiotu jako logicznej całości. W ed oczywiście nie istnieje zjawisko „zadania domowego” (chyba, że dziecko korzysta z korepetycji i umowa z nauczycielem obejmuje zadania domowe, nie są one jednak obowiązkowe).

Weryfikowanie wiedzy i oceny

W edukacji zdalnej, tak jak w szkole, choć w ograniczonym zakresie, wiedza jest weryfikowana na bieżąco poprzez sprawdziany, kartkówki, odpytywanie, ocenianie zadań domowych i projektów.

W edukacji domowej dzieci podlegają jednej ocenie rocznej z każdego przedmiotu, zdając egzaminy klasyfikacyjne. Nie ma ocen cząstkowych, ani żadnej innej formy kontroli postępów ucznia ze strony szkoły. Jest to rola rodziców, którzy wzięli odpowiedzialność za naukę swoich dzieci.

Możliwość uczestniczenia w olimpiadach i konkursach

Każde dziecko, to uczące się w domu także, może brać udział w olimpiadach i konkursach przedmiotowych. Nie ma w tym temacie ograniczeń dla edukacji domowej.

Elastyczność w realizacji założeń

Edukacja stacjonarna i zdalna wymaga nadrabiania zaległości względem grupy w przypadku nieobecności ucznia na zajęciach. W edukacji domowej można dopasować tempo do możliwości ucznia, można nawet bez konsekwencji wyjechać na wakacje w trakcie roku szkolnego.

Indywidualne podejście

W klasie, gdzie przebywa na co dzień minimum kilkanaścioro uczniów, indywidualne podejście do każdego z nich jest mocno utrudnione i wymaga od nauczyciela ogromnego wysiłku i nakładu pracy. Musi on zrealizować podstawę programową mając do dyspozycji określoną liczbę godzin, które nie przewidują pracy z każdym uczniem w jego własnym tempie.

W edukacji domowej podejście indywidualne to z przyczyn oczywistych rzecz naturalna, rodzice mają przecież pod opieką swoje własne dzieci. Nawet jeśli jest ich kilkoro, każde jest przeważnie na innym etapie edukacyjnym. Ich kontakt z rodzicami nie kończy się wraz z dzwonkiem na przerwę, a edukacja przeplata się z życiem i jest jego nieodłączną częścią.

Czas wolny

To jedna z największych różnic między edukacją zdalną a domową. Brak zadań domowych i sprawdzianów w edukacji domowej daje wiele godzin na realizację pasji, zainteresowań czy zwyczajnie na odpoczynek. To ogromnie ważne aby dziecko mogło odkryć swoje mocne i słabe strony, znaleźć swój pomysł na życie a także nawiązywać zdrowe relacje.

Relacje

Skoro już o relacjach mowa – dzieci w edukacji domowej, wbrew obawom wielu osób postronnych, mają kolegów i koleżanki. Te obawy mnie nie dziwią, ponieważ dzieci szkolne często, z braku czasu, mogą mieć relacje jedynie z rówieśnikami w szkole, stąd wielu osobom wydaje się, że bez szkoły jest to niemożliwe lub bardzo trudne. W ed czasu jest więcej, a przyjaźnie nie kończą się wraz z zakończeniem etapu edukacyjnego, ponieważ zupełnie nie zależą od środowiska szkolnego. Najczęściej rodzice zaprzyjaźnionych dzieci znają się dość dobrze, co pozwala na bieżące reagowanie na problemy i nieodpowiednie zachowanie dzieci. Dużą zaletą jest także możliwość przebywania w grupie zróżnicowanej wiekowo, co bardzo wzbogaca zarówno młodszych jak i starszych.

Podsumowanie

Jak widać, edukacja zdalna i domowa to dwa zupełnie różne podejścia do uczenia dzieci. Różne są sposoby realizacji, organizacja, gdzie indziej spoczywa odpowiedzialność. Edukacja zdalna to przeniesienie szkoły do domu, na ograniczony czas i na miarę możliwości. Edukacja domowa to sposób życia, indywidualny i niepowtarzalny. Czy edukacja domowa to zawsze najlepsze rozwiązanie dla każdego? Oczywiście, że nie. Są dzieci, które świetnie czują się w szkole i szkolnym systemie. Również nie wszyscy rodzice mają możliwość uczenia dzieci w domu z różnych względów, mogą też zwyczajnie nie mieć chęci.

Niemniej warto wiedzieć, jakie mamy możliwości i jakie są między nimi różnice. Mam nadzieję, że z każdym dniem więcej osób jest tych różnic świadoma i mylenie edukacji domowej ze zdalną będzie miało miejsce coraz rzadziej.

Dawno, dawno temu…

Dawno, dawno temu…

Dawno, dawno temu, w małym, drewnianym domku pod lasem, mieszkali Ola i Damian. Pewnego dnia postanowili, że ich syn nie pójdzie do szkoły... Tak zaczyna się historia naszej szkoły, opisana w Nowinach Gliwickich, kiedy 13-letni dziś Jurand miał zaledwie 7 lat. Ola i...

czytaj dalej
Pierwsze kroki w edukacji domowej

Pierwsze kroki w edukacji domowej

Przejście na edukację domową to ważna decyzja. Poświęciliście sporo czasu na przemyślenie za i przeciw, ostatecznie zdecydowaliście się na ten krok. I oto nadszedł ten moment! Zaczynacie zupełnie nową przygodę. Tylko właściwie... od czego tu zacząć? Czym jest edukacja...

czytaj dalej